KERK AAN ZEE

KERK AAN ZEE – een laatgotisch kerkgebouw uit de 15de eeuw, gebouwd ten behoeve van de rooms-katholieke eredienst op de plaats waar eerder een kapel had gestaan. Deze kapel werd in 1324 (andere bronnen spreken van 1310) neergezet op de plek waar Floris V zijn laatste adem zou hebben uitgeblazen. Hier werden heilige missen gelezen voor de ziel van de vermoorde gaaf. Overigens werd volgens andere bronnen de graaf op de Googweg (Hakkelaarsweg) doodgestoken en werd zijn lichaam na zijn overlijden naar Muiderberg overgebracht. Zie ook het themaverhaal ‘Floris V, wereldberoemd in Muiderberg
De kapel werd in 1350 vervangen door een kerk. Deze werd bij de beeldenstorm van 1566 verwoest en in 1575 weer opgebouwd ten behoeve van de hervormde (tegenwoordig protestantse) geloofsgemeenschap*). De kerk en de toren hebben enkele grote branden meegemaakt, onder andere in 1623 en in 1634. De oorzaken zijn nooit bekend geworden. Het duurde ruim vijftig jaar (tot 1687) voordat de kerk was hersteld. In de tussenliggende periode werden de diensten gehouden in een logement aan de Brink (de plek waar nu Berghuize, een vroegere boerderij) staat. Na het gereed komen van de herbouw in 1687 is de houten torenspits nog diverse keren in brand gevlogen, onder meer door blikseminslag. In 1934, bij opnieuw een grote brand, ging een groot deel van het interieur verloren.  

Kerk aan Zee, 1924

De kerk (officieel adres Kerkpad 1) is destijds niet pal aan zee gebouwd, maar is daar in de loop der jaren naar toe ‘gewandeld’. Toen vóór de afsluiting van de Zuiderzee in 1932 de golven vrij spel hadden, verdween er jaarlijks gemiddeld een meter strand of duin, terwijl bij de zware overstromingen in 1916 in één keer 50 à 100 meter duin werd weggeslagen. Volgens Klaes Sierksma lag vroeger vóór de kerk een groene strook land van ruim 500 meter.

De heuvel rond de kerk wordt op oude kaarten aangeduid als Kavelberg. De kerk staat op een tegen de ‘berg’ aangebrachte ophoging. Het kerkgebouw is eigendom van de protestantse gemeente Muiderberg. Rondom het gebouw ligt een sfeervolle, goed verzorgde begraafplaats met bomen, hagen en bloemen. Hier ligt onder meer de bekende Muiderberger Piet de Raadt begraven met op het graf een beeld van zijn onafscheidelijke hond Floris. Vanwege zijn vele activiteiten in het dorp werd ‘ome’ Piet ook wel als de officieuze burgemeester van Muiderberg beschouwd. Zijn vader J. L. de Raadt was van 1904 tot 1937 de echte burgemeester van Muiden/Muiderberg. Deze woonde zijn gehele ambtsperiode in villa Caecilia en heeft in de jaren 1926/27 nog een opmerkelijke rol gespeeld in de ‘Muiderbergse schoolstrijd’.

Foto uit 2021

Er gaan verhalen over de aanwezigheid van een grafkelder aan de noordzijde van de kerk, afgedekt met een zware, gebroken zerk. Hier zijn allerlei fantasieën op losgelaten. Een ervan is dat hier het lijk van een verdronken Poolse officier ligt. Op het in 1870 aangespoelde lijk zou geld en een testament zijn gevonden. Het was zijn wens dat hier ook andere schipbreukelingen zouden worden bijgezet.

Eigenaar van de in 1620 gebouwde toren is de gemeente Gooise Meren (voorheen gemeente Muiden). De bouwvallige traptreden werden in 1901 vernieuwd. Vanaf dat jaar kon de toren worden beklommen. Ook werden op de toren kantelen gemetseld. Aan de openstelling kwam in 1932 een eind omdat door het Rijk een routelicht werd geplaatst als oriëntatiepunt voor piloten op de route Amsterdam-Hamburg. In de Tweede Wereldoorlog werd dit licht weggehaald. Tijdens de bezettingsjaren was de toren in gebruik bij de Luchtbeschermingsdienst om te waarschuwen voor naderende vijandelijke vliegtuigen.

Vooroorlogse prijzen

Sinds 1955 hangt hoog in de toren een grote klok, aangeboden door de hervormde vrouwenbeweging ‘Wees een zegen’. In 1978 volgde opnieuw een restauratie. Tegenwoordig kan de toren in de zomermaanden weer worden beklommen (op eigen risico), in principe elke zaterdagmiddag. Vanaf de top is er een fraai uitzicht over Muiderberg, een en al groen.

Het kerkgebouw is een rijksmonument. Naast het houden van diensten wordt het gebouw gebruikt voor uitvaartplechtigheden, exposities, huwelijken, concerten en zo meer. Een ‘zustergebouw’ is het Ontmoetingscentrum ‘De Steeg’, vroeger een gereformeerde kerk. Zie ook Concert aan Zee en Kunst aan Zee.  

——————

*) De hervormde en gereformeerde kerk gingen in 1979 samenwerken binnen een federatie. In 2006 werd de naam gewijzigd in protestante gemeente Muiderberg. In dat jaar zijn de hervormde, gereformeerde en lutherse kerken in ons land samengegaan onder de naam Protestantse Kerken in Nederland (PKN).

« Terug naar Lexicon A-Z