GOOISCHE STOOMTRAM

Aandeel van fl. 1000,- uit 1881, later afgestempeld tot fl. 500,-

GOOISCHE STOOMTRAM [MAATSCHAPPIJ] – van 1881 tot 1940 exploitant van een tramroute van Amsterdam via Muiden naar `t Gooi, waarbij ook Muiderberg werd aangedaan. De NV Gooische Stoomtram werd op 17 augustus 1880 opgericht. Eerste directeur werd civiel ingenieur Cornelis Bok uit Den Haag, tevens een van de initiatiefnemers. Het startkapitaal bedroeg een half miljoen gulden (500 aandelen à 1000 gulden). Met de komst van de stoomtechniek behoorden de diligence en de trekschuit tot het verleden.

De eerste stoomtram reed op 22 juli 1881 vanuit station Weesperpoort naar Muiden en Muiderberg. Bij de Hakkelaarsbrug was in het Witte Huis een wachtlokaal, tevens café-restaurant. De tram reed vervolgens over de Hakkelaarsbrug en de Googweg om na het passeren van de joodse begraafplaats te eindigen bij het kopstation t.o. café-restaurant/hotel Het Rechthuis. Een rit duurde een uur en vijf minuten. Om terug te rijden naar de Hakkelaarbrug moesten de locs weer naar de nieuwe ‘voorkant’ worden gerangeerd. De rit werd vervolgd naar Naarden en later ook naar Laren.  

Stoomtram passeert de Hakkelaarsbrug.

De eerste jaren waren voor de Gooische Stoomtram Maatschappij financieel moeilijk. Om meer passagiers te trekken, ontstond het plan de tramweg in Muiderberg door te trekken langs het Echobos tot voorbij de Brink. De wandeling naar het strand zou dan aanmerkelijk korter worden. Een actiegroep wilde de tram vanwege de onveiligheid buiten het dorp houden en wist het plan tegen te houden.

Ook de eigenaar van de joodse begraafplaats signaleerde gevaarlijke situaties en schreef:  ‘In de laatste tijd is het meermalen voorgekomen, dat bij bochten in de weg naar Muiderberg botsingen plaatsvonden tusschen den lijkwagen waarmede de lijken onzer gemeenteleden naar de begraafplaats te Muiderberg worden vervoerd en den Gooische Stoomtram, die aldaar dikwijls met meer dan ons inziens geoorloofde snelheid passeerde en niet liet onderzoeken of de weg veilig was, waartoe zij volgens onze mening wel verplicht is.’

De rode lijn was het traject van de Gooische Stoomtram. De aftakking naar Muiderberg is goed te zien.

Van hogerhand werd besloten, dat de tram in de bebouwde kom alleen stapvoets mocht rijden. De conducteur liep bovendien voor de tram uit met een bel en een rode vlag. Desondanks bleven ongelukken op grote schaal voorkomen. In de loop der jaren zijn zeker meer dan 100 mensen door een ongeluk met de tram omgekomen. *) De stoomtram kreeg dan ook als bijnaam de ‘Gooische Moordenaar’.

Emplacement / kopstation van de Gooische Stoomtram in Muiderberg. Je kon richting Amsterdam en richting Laren (foto 1928)

In 1924 werd van het joodse kerkgenootschap te Amsterdam een stuk van het Kocherbos langs de Googweg gekocht. De bomen op die plek moesten wijken voor de aanleg van een nieuw emplacement met twee perrons en drie sporen.

Rangeerterrein Googweg 1932

Begin jaren dertig besloot de directie als gevolg van de komst van de motortram Muiderberg niet meer aan te doen. Bij de Hakkelaarsbrug moesten passagiers voortaan overstappen op de stoomtram om naar Muiderberg te rijden (het ‘heen-en-weertje’). Dit leidde tot veel protesten, waarop de leiding een geheel nieuw plan lanceerde. Vanaf Muiderberg werd door de polder een dubbelspoor aangelegd. De nieuwe route ging over wat later de Gerard Doulaan zou worden en draaide aan het eind het Kocherbos in, waarna de weg door de weilanden werd vervolgd richting Naarden.

Naast gewone rijtuigen bezat de maatschappij twee salonrijtuigen voor het vervoer van joodse overledenen van Amsterdam naar Muiderberg. Ze werden al gauw de ‘lijkwagens’ genoemd. Lang zijn ze niet in bedrijf geweest, want de joodse gemeente kwam met religieuze bezwaren. Welke dat waren is niet duidelijk. De tram vervoerde niet alleen personen, maar ook post, melk en vee. Bij Het Rechthuis werden de melkbussen van de Muiderbergse boeren ingeladen, die de melkslijters later op de dag in Amsterdam uitventten.

Tijdens hoogtijdagen kwamen er twee trams tegelijk aan met ieder vijfhonderd mensen; op zondag arriveerden wel tien trams, dus zo’n vijfduizend dagjesmensen. Te bedenken valt dat het dorp in de jaren ’20 van de vorige eeuw niet meer dan zo’n 600 zielen telde. Op grote schaal werden pensions, cafés en hotels geopend. De dagrecreatie verminderde zienderogen toen in 1932 de Afsluitdijk werd aangelegd en de Zuiderzee een binnenmeer werd. Daarna kwamen ook nog de crisisjaren.

Na zo’n zestig jaar kwam er een eind aan de tramlijn Amsterdam-`t Gooi. De laatste rit van Amsterdam via Laren naar Hilversum was op 15 oktober 1939. De stoomtram had plaats gemaakt voor de autobus. Omdat hieraan een tekort was, reed de tram nog wel elk uur tussen Amsterdam en Muiderberg. Deze uurdienst eindigde roemloos toen de tram op 13 februari 1940 in de polder vastliep in een dik pak sneeuw. In die dagen was er al wel een busverbinding met Amsterdam. Deze had één halte op de Brink en keerde na deze stop terug naar Amsterdam.

Een unieke foto uit het archief van Paul Dinant: de rails van de tram langs de Googweg ter hoogte van Velzenhorn rond 1938.

De stoomtram is in de oorlogsjaren en enkele jaren daarna nog wel ingezet voor transport van brandstof voor civiel gebruik. Ter herinnering aan de legendarische stoomtram staat vóór het terras van Het Rechthuis sinds 1984 een miniatuur stoomlocomotief op een sokkel. (Monument Stoomtram).  

*) in een artikel over het biermerk de ‘Gooische Moordenaar’ in de Gooi en Eemlander dd. 14 januari 2021 wordt een getal van 117 doden genoemd.

Gewoon een weetje: in een advertentie uit 1883 kondigde de Gooise Stoomtram aan extra nachttreinen in te zetten in verband met in Muiderberg te houden harddraverijen (H.M. Wie weet waar in Muiderberg deze draverijen werden gehouden?).

« Terug naar Lexicon A-Z